Leren en veranderen; links rijden, rechts inhalen

 

De eerste keer dat ik met de auto op vakantie naar Engeland ging, zat ik enigszins gespannen achter het stuur. Ik zag mezelf al de verkeerde weghelft opdraaien en als spookrijder het overige verkeer tegemoet rijden. “Links rijden, links rijden” hield ik mezelf telkens voor. Vanaf het moment dat ik Engeland binnen reed en ook de eerste paar dagen. Telkens als ik weer ging rijden, een straat inreed, rechts had ingehaald, een rotonde overstak. “Links rijden, links rijden”, ik was me er zeer bewust van.

Na een paar dagen werd dit minder. Ik raakte gewend aan het links rijden. Wat daarbij hielp was dat de rest van het verkeer het goede voorbeeld gaf. Ik kon mee in de stroom.

Aan het eind van de vakantie ging ik met mijn gezin in een restaurant eten. Na een gezellige avond, liepen we al kletsend in het donker naar de auto. Het was rustig, geen ander verkeer en we gingen op weg naar ons huisje. Opeens doemde er twee lichten voor ons op. Een andere auto. Maar wat deed deze gek op onze weghelft? Opeens schoot het me te binnen: “links rijden, links rijden”. Ik schoot naar de linker weghelft. Pfft, dat ging net goed.

De lessen bij gedragsverandering

Gedragsverandering is niet eenvoudig. Er moet een aanleiding en noodzaak zijn om gedrag dat je al jaren vertoont, te veranderen. Je comfortzone verlaten en in een nieuwe situatie ander gedrag vertonen, voelt niet prettig. Het is alsof je niet zo goed meer bent, je voelt je onzeker. Uit mijn ervaring met links rijden zijn een aantal lessen te trekken, die goed bruikbaar zijn bij gedragsverandering.

Wees je bewust van je nieuwe gedrag

Hoe meer je bewust bezig bent met het vertonen van nieuw gedrag, hoe eerder je het ook aanleert. Zo zou een briefje met “links rijden” me enorm hebben geholpen om telkens bewust deel te nemen aan het verkeer. Zoek bij gedragsverandering naar ‘reminders’ voor jezelf die je op het moment dat de situatie zich voordoet, je hiervan bewust maken. Dit kan een briefje zijn met een tekst, een afbeelding of iets anders dat je herinnert aan hetgeen je wilt bereiken. Een kaartje op je bureau die je helpt herinneren dat je bepaald gedrag wilt oefenen. Elke ochtend je dag kort doorlopen en bewust kiezen wat de momenten op de dag zijn om je nieuwe gedrag te laten zien. Je zal zien dat er meerdere momenten op de dag zijn waarop je kan oefenen met nieuw gedrag. Dat zal waarschijnlijk niet direct goed gaan, maar hou vol.

Breng veranderingen in je omgeving aan

Wat maakt het makkelijk om je nieuwe gedrag te vertonen? Zijn er nu zaken in je omgeving die het tegenwerken? Verwijder deze. Is je omgeving zo in te richten dat het je stimuleert, past dit dan toe. Als je effectiever in je werk wilt zijn door met meer aandacht bepaalde lastige taken te doen, helpt het niet als je telkens in je werk wordt gestoord. Kan je ergens anders gaan zitten? De radio uitdoen? Collega’s vragen minder herrie te maken? Breng op je werk in beeld wat in je omgeving je belemmert om je nieuwe gedrag te laten zien. Haal deze belemmeringen weg of probeer ze te ontlopen door je dag anders te plannen. Kortom, richt je omgeving zo in dat het vanzelfsprekender wordt je anders te gedragen.

Zoek mensen op die het gedrag laten zien, dat jij graag wilt leren

Als je in een omgeving bent waar iedereen links rijdt, ga je vanzelf hierin mee. Je leert door hun gedrag te bekijken en op je eigen manier toe te passen. Als je krachtiger wilt overkomen, helpt het om te gaan met mensen die dit goed kunnen. Je kan ze observeren en jouw eigen manier en stijl verder ontwikkelen en laten zien. Als je in een dergelijke omgeving niet meedoet, val je juist op. Dat kan een stimulans zijn om je gedrag te veranderen. Zoek collega’s op waar je samen een training hebt gevolgd om en help elkaar door praktijk situaties te bespreken. Start een intervisie groepje. Dit zorgt dat de opgedane kennis niet door de waan van de dag op de achtergrond raakt en je steun hebt van gelijkgestemden die samen met jou in de praktijk leren.

Wat is je leerstijl en hoe leer je?

Onderzoek je leerstijl en probeer te leren op een manier die bij jou past. Ben je iemand die graag in de praktijk nieuwe dingen uitprobeert en op basis van die ervaringen leert? Zoek dan gericht naar situaties in je werk waarin je nieuw gedrag kan oefenen. Wil je liever eerst informatie tot je nemen over een nieuwe manier van werken? Zoek dan op internet naar informatie, lees er een boek over, of volg een on-line cursus en maak dan een plan hoe je het nieuwe gedrag gaat toepassen. Kolb heeft een viertal leerstijlen benoemd en zegt dat we in een aantal stappen leren.

We leren niet allemaal op dezelfde manier, probeer daarom jouw leerprogramma op maat te ontwikkelen. Leren doe je niet alleen in een training. Je leerprogramma op maat kan ook individuele coaching, on-line leren, feedback krijgen op praktijksituaties, instructie op de werkvloer of een testomgeving bevatten.

Hou vol, leren kost minstens 30 dagen

Nieuw gedrag aanleren kost tijd. Je moet het jezelf eigen maken. Het moet net zo vanzelfsprekend worden als je oude gedrag. Ik heb weleens gelezen dat het 30 dagen duurt voor je nieuw gedrag ‘eigen’ hebt gemaakt. De routine ligt dan op de loer en voor je het weet val je terug in je oude gedrag. Hou daarom deze lessen vol. In het begin zal het onwennig zijn, het lukt niet. Je zal zien dat het je na verloop van tijd steeds makkelijker afgaat.

Gregory Mehciz